کلروفیل یکی از شناخته‌شده‌ترین رنگدانه‌های طبیعی است؛ همان ترکیبی که باعث رنگ سبز بسیاری از گیاهان می‌شود و نقش اساسی در فتوسنتز دارد.
اما کلروفیل فقط یک رنگدانه گیاهی نیست. در سال‌های اخیر، ترکیبات مرتبط با کلروفیل در زمینه‌های مختلف سلامت و همچنین محصولات آرایشی و مراقبت از پوست مورد توجه قرار گرفته‌اند.
از طرف دیگر، مطالب زیادی درباره کلروفیل و پوست در اینترنت منتشر شده که بعضی از آنها ادعاهای بسیار گسترده‌ای مانند درمان آکنه، از بین بردن لک، سم‌زدایی پوست یا جوانسازی قطعی مطرح می‌کنند.
اما شواهد علمی واقعاً چه می‌گویند؟
آیا کلروفیل برای پوست مفید است؟
آیا کلروفیل می‌تواند به پوست مستعد جوش کمک کند؟
آیا کلروفیل برای پوست آسیب‌دیده از نور خورشید کاربرد دارد؟
و تفاوت کلروفیل طبیعی با کلروفیلین چیست؟
در این مقاله، این موضوعات را بر اساس شواهد موجود بررسی می‌کنیم.
کلروفیل چیست؟
کلروفیل گروهی از رنگدانه‌های سبز است که در گیاهان، جلبک‌ها و برخی میکروارگانیسم‌ها وجود دارد. این رنگدانه‌ها نقش مهمی در جذب انرژی نور و انجام فتوسنتز دارند. در اسپیرولینا نیز رنگدانه‌های کلروفیلی وجود دارند و همین ترکیبات در کنار فیکوسیانین و کاروتنوئیدها، بخشی از رنگ و ترکیب زیستی این ریزجلبک را تشکیل می‌دهند.
اگر می‌خواهید درباره خود این ماده بیشتر بدانید، مقاله «کلروفیل چیست؟ خواص، منابع و کاربردهای کلروفیل» را نیز بخوانید.
کلروفیل و پوست چه ارتباطی دارند؟
پوست به طور مداوم در معرض عوامل مختلفی مانند:
- نور خورشید
- آلودگی هوا
- تغییرات دما
- مواد شیمیایی
- استرس اکسیداتیو
قرار دارد.
به همین دلیل، ترکیباتی با فعالیت آنتی‌اکسیدانی یا زیستی می‌توانند از نظر فرمولاسیون محصولات مراقبت از پوست مورد توجه قرار بگیرند.
کلروفیل و برخی مشتقات آن به دلیل ویژگی‌های زیستی خود در مطالعات پوستی بررسی شده‌اند.
اما در اینجا یک نکته بسیار مهم وجود دارد:
نتایج مطالعات مربوط به کلروفیل را نباید بدون توجه به نوع ترکیب، به تمام محصولات حاوی کلروفیل تعمیم داد.
کلروفیل طبیعی، کلروفیلین و کمپلکس‌های مس کلروفیلین از نظر ساختار و ویژگی‌های کاربردی یکسان نیستند.
آیا کلروفیل خاصیت آنتی‌اکسیدانی دارد؟
یکی از دلایل توجه به کلروفیل و مشتقات آن، فعالیت آنتی‌اکسیدانی آنهاست.
استرس اکسیداتیو می‌تواند در فرایندهای مختلف مرتبط با آسیب سلولی و پیری پوست نقش داشته باشد.
ترکیبات گیاهی دارای رنگدانه‌های مختلف، از جمله کلروفیل‌ها و کاروتنوئیدها، در مطالعات مختلف از نظر ظرفیت آنتی‌اکسیدانی بررسی شده‌اند.
اما مقدار و نوع این فعالیت به ساختار ماده، شرایط محیطی و نوع عصاره یا مشتق مورد استفاده بستگی دارد.
بنابراین بهتر است نگوییم:
هر محصول حاوی کلروفیل یک آنتی‌اکسیدان قوی برای پوست است.
دقیق‌تر این است که بگوییم:
کلروفیل و برخی مشتقات آن دارای فعالیت‌های زیستی و آنتی‌اکسیدانی مورد مطالعه هستند و به همین دلیل در فرمولاسیون‌های مراقبت از پوست مورد توجه قرار گرفته‌اند.
کلروفیل برای پوست مستعد جوش
یکی از جالب‌ترین زمینه‌های تحقیق درباره مشتقات کلروفیل، کاربرد آنها در پوست مستعد آکنه است.
در یک مطالعه کوچک، ژل موضعی حاوی سدیم مس کلروفیلین کمپلکس با غلظت ۰٫۱ درصد در ۱۰ فرد مبتلا به آکنه خفیف تا متوسط و منافذ قابل مشاهده بررسی شد.
شرکت‌کنندگان محصول را به مدت سه هفته، روزی دو بار استفاده کردند و بهبود آماری در شاخص‌های بررسی‌شده گزارش شد. محصول نیز در این مطالعه به خوبی تحمل شد. این نتیجه جالب است، اما باید به اندازه مطالعه توجه کنیم:
تعداد شرکت‌کنندگان فقط ۱۰ نفر بود.
بنابراین این مطالعه می‌تواند یک نشانه اولیه باشد، اما برای نتیجه‌گیری قطعی درباره اثر کلروفیلین در درمان آکنه به مطالعات بزرگ‌تر و مستقل نیاز است.
کلروفیل یا کلروفیلین؟
این نکته بسیار مهم است. مطالعه بالا روی سدیم مس کلروفیلین کمپلکس انجام شده، نه کلروفیل طبیعی موجود در برگ گیاه یا اسپیرولینا.
بنابراین نمی‌توان نتیجه آن را مستقیماً به هر سرم، کرم یا محصولی که فقط عبارت «حاوی کلروفیل» روی آن نوشته شده تعمیم داد.
کلروفیل و منافذ باز پوست
منافذ قابل مشاهده یکی دیگر از موضوعاتی است که در مطالعات مربوط به کلروفیلین بررسی شده است.
در همان مطالعه کوچک روی پوست مستعد آکنه و منافذ قابل مشاهده، بهبود برخی شاخص‌های بالینی پس از سه هفته استفاده از فرمولاسیون حاوی سدیم مس کلروفیلین کمپلکس گزارش شد.
اما این موضوع به معنی آن نیست که کلروفیل می‌تواند منافذ پوست را به طور دائمی ببندد.
منافذ بخشی طبیعی از ساختار پوست هستند و اندازه ظاهری آنها تحت تأثیر عواملی مانند:
- ژنتیک
- میزان چربی پوست
- ضخامت پوست
- سن
- آسیب نوری
- تجمع چربی و سلول‌های مرده
قرار می‌گیرد. بنابراین بهتر است درباره محصولات کلروفیل از عبارت «کمک به بهبود ظاهر منافذ» استفاده شود، نه «بستن منافذ».
کلروفیل و پوست آسیب‌دیده از نور خورشید
یکی دیگر از زمینه‌های مورد توجه، استفاده از مشتقات کلروفیل در مراقبت از پوست دارای فوتوآسیب است.
قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض نور خورشید می‌تواند با تخریب تدریجی ساختارهای پوستی، تغییر رنگ و ایجاد خطوط و چروک همراه باشد.
در یک مطالعه بالینی کوچک، ژل حاوی کمپلکس سدیم مس کلروفیلین روی پوست صورت زنان دارای فوتوآسیب خفیف تا متوسط بررسی شد.
۱۰ نفر مطالعه هشت‌هفته‌ای را کامل کردند و پژوهشگران بهبود آماری در شاخص‌های بررسی‌شده از جمله خطوط ظریف و برخی تغییرات رنگدانه‌ای گزارش کردند. محصول نیز در این مطالعه به خوبی تحمل شد.
این یافته از نظر پژوهشی جالب است، اما باز هم باید محدودیت مطالعه را در نظر گرفت:
- تعداد افراد کم بود.
- مطالعه در یک مرکز انجام شد.
- محصول مورد آزمایش یک فرمولاسیون مشخص حاوی کمپلکس مس کلروفیلین بود.
بنابراین نمی‌توان نتیجه گرفت که هر نوع کلروفیل یا محصول کلروفیل می‌تواند چین‌وچروک یا لک‌های ناشی از آفتاب را درمان کند.
کلروفیل و پیری پوست
پیری پوست حاصل تعامل عوامل مختلف است. سن، ژنتیک، نور خورشید و استرس اکسیداتیو همگی در این فرایند نقش دارند.
از نظر تئوری، ترکیبات دارای فعالیت آنتی‌اکسیدانی می‌توانند در طراحی محصولات مراقبت از پوست مورد توجه قرار گیرند. در مورد کمپلکس سدیم مس کلروفیلین نیز مطالعات آزمایشگاهی و بالینی کوچک انجام شده است.
در یک مطالعه، پژوهشگران تأثیر این ترکیب را بر برخی نشانگرهای مرتبط با ماتریکس خارج سلولی پوست فوتوآسیب‌دیده بررسی کردند. در چهار زن سالم، درمان موضعی با ژل حاوی سدیم مس کلروفیلین با تغییر برخی نشانگرهای بافتی مرتبط با پوست فوتوآسیب‌دیده همراه بود. این نتایج از نظر تحقیقاتی جالب هستند، اما تعداد نمونه بسیار محدود بوده است.
بنابراین در یک مقاله علمی بهتر است از عبارت‌هایی مانند:
«پتانسیل استفاده در محصولات ضدپیری»
استفاده کنیم، نه:
«کلروفیل ضدپیری قطعی است.»
آیا کلروفیل برای لک پوست مفید است؟
لک‌های پوستی انواع مختلفی دارند و علت ایجاد آنها نیز متفاوت است.
برای مثال، لک می‌تواند در ارتباط با:
- نور خورشید
- التهاب
- تغییرات هورمونی
- جای جوش
- افزایش تولید ملانین
ایجاد شود.
در مطالعه‌ای که روی پوست فوتوآسیب‌دیده انجام شد، فرمولاسیون حاوی کمپلکس مس کلروفیلین روی solar lentigines یا لکه‌های ناشی از آفتاب نیز بررسی شد و بهبود برخی شاخص‌های بالینی گزارش شد.
اما این یافته به معنی آن نیست که کلروفیل یک ماده ضدلک اثبات‌شده برای تمام انواع لک است.
همچنین باید دوباره تأکید کرد که این مطالعه روی کمپلکس مس کلروفیلین انجام شده است.
بنابراین برای معرفی یک محصول حاوی کلروفیل، بهتر است از ادعای «درمان لک» استفاده نشود مگر اینکه شواهد و مجوزهای لازم برای همان محصول وجود داشته باشد.
کلروفیل و التهاب پوست
فعالیت‌های ضدالتهابی برخی مشتقات کلروفیل نیز مورد مطالعه قرار گرفته است.
این موضوع یکی از دلایلی است که مشتقات کلروفیل در تحقیقات مربوط به پوست مستعد آکنه، فوتوآسیب و ترمیم پوست مورد توجه قرار گرفته‌اند.
با این حال، «ضدالتهاب بودن در یک مطالعه» به معنی آن نیست که یک محصول کلروفیل می‌تواند تمام انواع التهاب پوست را درمان کند.
التهاب پوست می‌تواند دلایل بسیار متفاوتی داشته باشد و در صورت وجود بیماری پوستی، تشخیص علت اهمیت زیادی دارد.
کلروفیل و ترمیم پوست
مشتقات کلروفیل در زمینه ترمیم پوست نیز بررسی شده‌اند. برخی مطالعات قدیمی‌تر اثر محلول‌های کلروفیلین را بر ترمیم زخم در مدل‌های حیوانی بررسی کرده‌اند. همچنین مطالعات جدیدتر درباره کمپلکس‌های کلروفیلین، فعالیت‌های زیستی مرتبط با ترمیم و پاسخ‌های سلولی را بررسی کرده‌اند. اما شواهد موجود به اندازه‌ای نیست که بتوان کلروفیل را به عنوان درمان زخم معرفی کرد.
برای یک محصول آرایشی بهتر است از تعابیری مانند:
«کمک به مراقبت از پوست» استفاده شود و نه ادعاهای درمانی.
یک نکته جالب: کلروفیل در درمان فتودینامیک
کلروفیل فقط به عنوان یک ماده موجود در محصولات آرایشی مورد مطالعه قرار نگرفته است.
در پزشکی، بعضی مشتقات کلروفیل به عنوان حساس‌کننده نوری در روش‌هایی مانند درمان فوتودینامیک نیز بررسی شده‌اند.
در این روش، یک ماده حساس به نور پس از فعال شدن با نور مناسب، واکنش‌های شیمیایی ایجاد می‌کند.
برای مثال، یک مطالعه تصادفی و split-face روی ۲۴ فرد مبتلا به آکنه، فوتودینامیک‌تراپی با کلروفیل-a را همراه با نور LED بررسی کرد. در سمت درمان‌شده، کاهش بیشتری در تعداد ضایعات آکنه، شدت آکنه و میزان سبوم نسبت به نور LED به تنهایی مشاهده شد.
اما این موضوع با استفاده معمول از یک کرم یا سرم کلروفیل تفاوت بسیار زیادی دارد.
درمان فوتودینامیک یک روش پزشکی کنترل‌شده است که ماده حساس‌کننده و منبع نور با شرایط مشخص استفاده می‌شوند.
بنابراین:
وجود کلروفیل در یک محصول آرایشی به معنی انجام فوتودینامیک‌تراپی نیست.
آیا کلروفیل ضدآفتاب است؟
خیر.
این موضوع باید کاملاً روشن باشد.
حتی اگر برخی مشتقات کلروفیل در مطالعات مربوط به نور یا فوتودینامیک بررسی شده باشند، این به معنی آن نیست که استفاده از یک محصول حاوی کلروفیل می‌تواند جایگزین ضدآفتاب شود.
برای محافظت در برابر اشعه UV باید از محصولی استفاده شود که برای این هدف طراحی و از نظر SPF و حفاظت در برابر UVA/UVB ارزیابی شده باشد.
کلروفیل برای پوست خشک
کلروفیل یک ماده آبرسان کلاسیک مانند گلیسیرین یا هیالورونیک اسید نیست.
بنابراین اگر محصولی حاوی کلروفیل برای پوست خشک طراحی شده باشد، خاصیت آبرسانی آن بیشتر به مجموعه فرمولاسیون مربوط می‌شود.
برای پوست خشک معمولاً وجود موادی مانند:
- جاذب‌های رطوبت
- نرم‌کننده‌ها
- ترکیبات کاهش‌دهنده تبخیر آب
- مواد حمایت‌کننده از سد پوستی
اهمیت بیشتری دارد.
در این نوع فرمولاسیون، کلروفیل می‌تواند به عنوان یک ترکیب زیست‌فعال مکمل مورد استفاده قرار گیرد.
کلروفیل برای پوست چرب
پوست چرب معمولاً با تولید بیشتر سبوم همراه است و ممکن است ظاهر منافذ نیز بیشتر دیده شود.
به همین دلیل، ترکیباتی که در مطالعات پوستی با سبوم، التهاب یا ظاهر منافذ ارتباط داشته‌اند، برای این نوع پوست مورد توجه قرار می‌گیرند.
مطالعه کوچک روی کمپلکس سدیم مس کلروفیلین نیز کاهش برخی شاخص‌های بالینی مربوط به آکنه و منافذ را گزارش کرده است.
اما این شواهد برای این نتیجه کافی نیست که بگوییم:
«کلروفیل چربی پوست را کنترل می‌کند.»
نوع کلروفیل، شکل ماده، غلظت و کل فرمولاسیون اهمیت دارند.
تفاوت کلروفیل، کلروفیلین و مس کلروفیلین چیست؟
این قسمت برای درک بسیاری از تبلیغات محصولات کلروفیل بسیار مهم است.
کلروفیل
کلروفیل یک گروه از رنگدانه‌های طبیعی فتوسنتزی است که در گیاهان و جلبک‌ها وجود دارد.
کلروفیلین
کلروفیلین به مشتقات محلول‌تر کلروفیل گفته می‌شود که از تغییر ساختار کلروفیل به دست می‌آیند.
مس کلروفیلین
یکی از انواع شناخته‌شده کلروفیلین، کمپلکس‌های حاوی مس است که در برخی مطالعات پوستی مورد استفاده قرار گرفته‌اند.
بنابراین اگر مقاله‌ای درباره «اثر کلروفیل بر پوست» مطالعه‌ای را معرفی می‌کند که در آن از sodium copper chlorophyllin complex استفاده شده، نباید آن نتیجه را بدون توضیح به کلروفیل طبیعی تعمیم داد.
این تمایز یکی از مهم‌ترین نکات برای نوشتن محتوای علمی درباره کلروفیل است.
آیا کلروفیل خوراکی با کلروفیل موضعی یکسان است؟
خیر.
مسیر مصرف اهمیت زیادی دارد.
یک ماده ممکن است پس از مصرف خوراکی رفتار متفاوتی در بدن داشته باشد و همان ماده هنگام استفاده موضعی روی پوست، جذب و عملکرد متفاوتی داشته باشد.
به همین دلیل، شواهد مربوط به مکمل‌های خوراکی کلروفیل را نباید مستقیماً برای یک کرم یا سرم پوستی استفاده کرد.
همچنین اگر مطالعه‌ای درباره یک ماده موضعی انجام شده باشد، نتیجه آن الزاماً درباره مصرف خوراکی همان ماده صدق نمی‌کند.
کلروفیل در محصولات مراقبت از پوست چه کاربردی دارد؟
بر اساس شواهد موجود، کلروفیل و به‌خصوص برخی مشتقات آن می‌توانند در زمینه‌های مختلف مورد توجه فرمولاتورها قرار گیرند:
- محصولات مراقبت از پوست چرب
- محصولات مرتبط با پوست مستعد آکنه
- محصولات آنتی‌اکسیدانی
- محصولات مراقبت از پوست در معرض عوامل محیطی
- محصولات با رویکرد ضدپیری
- محصولات حاوی ترکیبات طبیعی و گیاهی
- برخی محصولات تخصصی مبتنی بر فوتودینامیک
اما این کاربردها را نباید با «اثبات درمانی» یکسان دانست.
کلروفیل در محصولات پوستی کلانای
کلروفیل یکی از ترکیبات مورد توجه در محصولات کلانای است و در محصولاتی مانند میسلار واتر کلروفیل و سرم کلروفیل مورد استفاده قرار گرفته است.
در معرفی این محصولات بهتر است نقش کلروفیل را در کنار سایر ترکیبات فرمولاسیون توضیح دهیم.
برای مثال، عملکرد یک میسلار واتر فقط به کلروفیل وابسته نیست و ترکیبات دیگری که برای پاک‌کنندگی، حفظ رطوبت و سازگاری با پوست در فرمول قرار گرفته‌اند نیز اهمیت دارند.
به همین دلیل، معرفی محصول بر اساس کل فرمولاسیون از نسبت دادن تمام فواید محصول به کلروفیل علمی‌تر است.
هنگام خرید محصول حاوی کلروفیل به چه نکاتی توجه کنیم؟
اگر محصولی با عنوان «کلروفیل» خریداری می‌کنید، بهتر است این موارد را بررسی کنید:
۱. نوع ماده مورد استفاده
آیا محصول حاوی کلروفیل طبیعی است یا کلروفیلین یا یکی از مشتقات آن؟
۲. هدف محصول
آیا برای پاک‌کنندگی، آبرسانی، مراقبت آنتی‌اکسیدانی یا هدف دیگری طراحی شده است؟
۳. سایر ترکیبات
عملکرد نهایی محصول به تمام مواد موجود در فرمولاسیون بستگی دارد.
۴. شرایط نگهداری
رنگدانه‌های طبیعی می‌توانند نسبت به نور، حرارت و شرایط محیطی حساس باشند.
۵. ادعاهای تبلیغاتی
اگر محصولی ادعا می‌کند کلروفیل «تمام سموم پوست را خارج می‌کند» یا «تمام لک‌ها را از بین می‌برد»، بهتر است به دنبال شواهد مربوط به همان محصول باشید.
جمع‌بندی؛ آیا کلروفیل برای پوست مفید است؟
شواهد علمی نشان می‌دهند که کلروفیل و به‌خصوص برخی مشتقات آن مانند کمپلکس‌های مس کلروفیلین از نظر کاربردهای پوستی ارزش تحقیقاتی دارند.
مطالعات کوچک انسانی، اثرات بالقوه برخی فرمولاسیون‌های حاوی سدیم مس کلروفیلین را در زمینه‌هایی مانند:
- پوست فوتوآسیب‌دیده
- خطوط ظریف و چروک
- برخی تغییرات رنگدانه‌ای
- پوست مستعد آکنه
- منافذ قابل مشاهده
بررسی کرده‌اند.
در عین حال، تعداد این مطالعات محدود است و نمی‌توان نتایج آنها را به تمام محصولات حاوی کلروفیل تعمیم داد.
از طرف دیگر، برخی تحقیقات درباره کلروفیل-a در فوتودینامیک‌تراپی انجام شده که یک کاربرد پزشکی متفاوت و کاملاً کنترل‌شده است.
بنابراین دقیق‌ترین نتیجه این است:
کلروفیل و مشتقات آن ترکیبات جالبی برای استفاده در محصولات مراقبت از پوست هستند، اما نوع ماده، شکل فرمولاسیون و شواهد مربوط به همان محصول اهمیت زیادی دارد.
و مهم‌تر از همه:
کلروفیل جایگزین ضدآفتاب یا درمان پزشکی بیماری‌های پوستی نیست.
سوالات متداول
آیا کلروفیل برای پوست مفید است؟
کلروفیل و برخی مشتقات آن به دلیل فعالیت‌های زیستی و آنتی‌اکسیدانی مورد مطالعه قرار گرفته‌اند و برخی مطالعات کوچک پوستی نیز نتایج امیدوارکننده‌ای نشان داده‌اند.
آیا کلروفیل برای جوش خوب است؟
برخی مطالعات روی مشتقات کلروفیل مانند سدیم مس کلروفیلین، کاربرد موضعی آنها را در پوست مستعد آکنه بررسی کرده‌اند؛ اما شواهد هنوز محدود است و نباید کلروفیل را درمان قطعی آکنه دانست.
آیا کلروفیل منافذ باز را می‌بندد؟
منافذ پوست به طور طبیعی وجود دارند. برخی مطالعات روی کمپلکس مس کلروفیلین بهبود ظاهر منافذ را گزارش کرده‌اند، اما عبارت «بستن منافذ» از نظر علمی دقیق نیست.
آیا کلروفیل برای لک صورت مفید است؟
یک مطالعه کوچک روی کمپلکس مس کلروفیلین، بهبود برخی لکه‌های ناشی از آفتاب را گزارش کرده است؛ اما این نتیجه را نمی‌توان به تمام انواع لک یا همه محصولات کلروفیل تعمیم داد.
آیا کلروفیل ضدچروک است؟
برخی مطالعات روی مشتقات کلروفیل نتایج اولیه‌ای درباره پوست فوتوآسیب‌دیده نشان داده‌اند، اما برای اثبات اثر ضدچروک قطعی به مطالعات بزرگ‌تر نیاز است.
آیا کلروفیل آبرسان است؟
کلروفیل به خودی خود یک ماده آبرسان کلاسیک محسوب نمی‌شود. خاصیت آبرسانی محصول حاوی کلروفیل به کل فرمولاسیون بستگی دارد.
تفاوت کلروفیل و کلروفیلین چیست؟
کلروفیل رنگدانه طبیعی فتوسنتزی است، در حالی که کلروفیلین به گروهی از مشتقات محلول‌تر کلروفیل گفته می‌شود. برخی مطالعات پوستی روی کمپلکس‌های مس کلروفیلین انجام شده‌اند، نه کلروفیل طبیعی.
آیا کلروفیل جایگزین ضدآفتاب است؟
خیر. محصولات حاوی کلروفیل نباید جایگزین ضدآفتاب استاندارد شوند.
مقالات مرتبط
- کلروفیل چیست؟ خواص، منابع و کاربردهای کلروفیل
- اسپیرولینا چیست؟ ترکیبات، ارزش غذایی، فواید و کاربردها
- ترکیبات اسپیرولینا چیست؟ بررسی مواد مغذی و ترکیبات زیست‌فعال
- فیکوسیانین و پوست؛ این ترکیب چه نقشی در مراقبت از پوست دارد؟
- اسپیرولینا برای پوست؛ فواید و شواهد علمی
- اسپیرولینا برای پوست خشک؛ آیا به آبرسانی پوست کمک می‌کند؟
- فیکوسیانین یا کلروفیل؛ تفاوت این دو ترکیب چیست؟
دیدگاهتان را بنویسید